Sprawdź jak działa i wygląda Comarch ERP XT

Osobowość prawna – czym różni się osoba fizyczna od osoby prawnej?

26 czerwca, 2023
Redakcja Comarch ERP XT
W życiu codziennym mamy niejednokrotnie styczność z różnymi podmiotami prawa, zarówno z osobami fizycznymi, jak i prawnymi, jak chociażby: firmy, spółki, jednostki organizacyjne czy stowarzyszenia. W poniższym artykule wyjaśnimy, czym różni się osoba fizyczna od osoby prawnej, kiedy powstaje oraz czym jest zdolność prawna i zdolność do czynności prawnych w prawie cywilnym.

Czym jest zdolność prawna?

O osobowości prawnej nie możemy mówić bez wyjaśnienia pojęcia zdolności prawnej.

Zdolność prawna to podstawowy czynnik, który pozwala danemu podmiotowi uczestniczyć w życiu cywilnoprawnym. Jest to możliwość bycia podmiotem praw i obowiązków.

Zdolność prawną posiadają zarówno osoby fizyczne, jak i osoby prawne, a także jednostki organizacyjne, które nie są osobami prawnymi, ale którym przepisy przyznają zdolność prawną (np. spółkom jawnym).

U osób fizycznych zdolność prawna nabywana jest z chwilą urodzenia i utrzymuje się aż do chwili śmierci. Nie podlega ona żadnym ograniczeniom – każde dziecko, które urodziło się żywe, ma zdolność prawną. Nie ma w przypadku zdolności prawnej znaczenia pełnoletniość, wiek ani ubezwłasnowolnienie.

W przypadku osób prawnych zdolność prawna przysługuje im od momentu powstania, a kończy z momentem zakończenia ich istnienia.

Warto zaznaczyć, że zdolność prawna różni się od zdolności do czynności prawnych. Zdolność prawna to podstawowe uprawnienie do bycia podmiotem praw i obowiązków cywilnoprawnych, natomiast zdolność do czynności prawnych to możliwość samodzielnego dokonywania czynności prawnych i tworzenia stosunków prawnych, np. zawierania umów.

Czym jest zdolność do czynności prawnych?

Zdolność do czynności prawnych to uprawnienie do dokonywania czynności prawnych, takich jak np. zawarcie umowy.

Osoba fizyczna z chwilą urodzenia nie nabywa zdolności do czynności prawnych. Zgodnie z Kodeksem cywilnym, nie mają żadnej zdolności do czynności prawnych osoby, które nie ukończyły lat trzynastu.

Zdolności do czynności prawnych nie mają również osoby ubezwłasnowolnione całkowicie – osoby, które ukończyły lat trzynaście, ale wskutek choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, nie są w stanie kierować swym postępowaniem.

Po ukończeniu 13. roku życia, osoba fizyczna nabywa ograniczoną zdolność do czynności prawnych.

Ograniczona zdolność do czynności prawnych dotyczy również osób pełnoletnich, które zostały ubezwłasnowolnione częściowo z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, ich stan nie uzasadnia ubezwłasnowolnienia całkowitego, lecz potrzebna jest pomoc do prowadzenia spraw.

Osoba fizyczna ograniczona w zdolności do czynności prawnych może:

bez zgody przedstawiciela ustawowego zawierać umowy należące do umów powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego (np. zakupy w sklepie, przejazdy komunikacją, wysyłka poczty);
bez zgody przedstawiciela ustawowego rozporządzać swoim zarobkiem, chyba że sąd opiekuńczy z ważnych powodów inaczej postanowi;
co do zasady swobodnie dysponować przedmiotami majątkowymi, które oddał mu do swobodnego użytku przedstawiciel ustawowy (czyli z reguły rodzic), wyjątek stanowią czynności prawne, do których dokonania nie wystarcza według ustawy zgoda przedstawiciela ustawowego;

Osoby fizyczne pełną zdolność nabywają z chwilą uzyskania pełnoletności i od tego momentu mogą dysponować swoimi prawami we własnym imieniu.

Osoby prawne zdolność do czynności prawnych nabywają z chwilą wpisu do właściwego rejestru – takim rejestrem może być Rejestr Przedsiębiorców lub Rejestr stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej Krajowego Rejestru Sądowego.

Zawsze jest to pełna (a nie np. ograniczona) zdolność do czynności prawnych, i od początku do zakończenia działalności jest taka sama – nie nabywa się jej w miarę upływu czasu.

Kim jest osoba fizyczna

Nie istnieje żadna definicja legalna osoby fizycznej, jednak jest to pojęcie powszechnie stosowane również w ustawodawstwie.

Osobą fizyczną jest każdy człowiek od chwili urodzenia do śmierci. Nie ma znaczenia jego wiek, płeć oraz posiadanie zdolności do czynności prawnych.

Osoba fizyczna ma zdolność prawną od chwili urodzenia i nie może się jej zrzec.

Zdolność do czynności prawnych osoby fizycznej jest natomiast nabywana stopniowo, a mianowicie:

do 13 roku życia bądź po ukończeniu lat 13, ale przy ubezwłasnowolnieniu całkowitym – brak zdolności do czynności prawnych;
po ukończeniu 13 roku życia do momentu uzyskania pełnoletności bądź po uzyskaniu pełnoletności przy ubezwłasnowolnieniu częściowym – ograniczona zdolność do czynności prawnych;
po uzyskaniu pełnoletności, czyli ukończeniu lat 18 – pełna zdolność do czynności prawnych.

Osoba prawna – czym jest – przykłady

Definicja osoby prawnej zawarta jest w Kodeksie cywilnym, który w art. 33 mówi, iż „Osobami prawnymi są Skarb Państwa i jednostki organizacyjne, którym przepisy szczególne przyznają osobowość prawną”.

Aby dowiedzieć się, jakie jednostki organizacyjne są osobami prawnymi, musimy odwołać się do innych ustaw.

W prawie polskim jednostki organizacyjne, którym przepisy szczególnie przyznają osobowość prawną to m.in:

banki,
fundacje,
jednostki samorządu terytorialnego,
spółdzielnie,
stowarzyszenia rejestrowe,
przedsiębiorstwa państwowe,
spółki z ograniczoną odpowiedzialnością,
spółki akcyjne,
partie polityczne,
kościoły.

Osoba prawna to podmiot, który posiada swój majątek i występuje w obrocie prawnym pod własnym imieniem. Może ona nabywać prawa i zaciągać obowiązki tylko na swój rachunek. Doktryna definiuje osobę prawną jako trwałe zespolenie ludzi i środków materialnych w celu realizacji określonych zadań.

Jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej

Jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, którym ustawa przyznała zdolność prawną, mimo że nazywane są ułomnymi osobami prawnymi, są pełnoprawnymi podmiotami prawa. Oznacza to, że mogą uczestniczyć w obrocie gospodarczym, być podmiotami stosunków prawnych, zaciągać zobowiązania i nabywać prawa.

Zgodnie z art.  331 Kodeksu cywilnego, do jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną, stosuje się odpowiednio przepisy o osobach prawnych.

Przykładami takich jednostek są m.in.:

spółki osobowe (spółka jawna, spółka partnerska, spółka komandytowa, spółka komandytowo-akcyjna,)
wspólnoty mieszkaniowe
spółki kapitałowe w organizacji (spółka z o.o. w organizacji, spółka akcyjna w organizacji)
partia polityczna niewpisana do ewidencji,
stowarzyszenie zwykłe.

Osoba fizyczna a osoba prawna – różnice i porównanie

Moment uzyskania zdolności prawnej – osoba fizyczna nabywa z chwilą urodzenia aż do śmierci, osoba prawna nabywa z chwilą powstania.
Moment uzyskania zdolności prawnej – osoba fizyczna po uzyskaniu pełnoletności, osoba prawna w momencie wpisu do właściwego rejestru.
Możliwość ograniczenia i braku zdolności do czynności prawnych – w przypadku osoby fizycznej, zdolność do czynności prawnych nabywana jest z wiekiem i może być ograniczana lub odbierana ze względu na ubezwłasnowolnienie.
Osobą fizyczną jest człowiek, który samodzielnie może stanowić o sobie i zawierać stosunki prawne. Osoba prawna natomiast działa za pomocą swoich organów, musi być reprezentowana przez osoby fizyczne.
Osoba fizyczna to człowiek posiadający imię i nazwisko. Osoba prawna ma nazwę i wymaga rejestracji.

Podsumowując, choć osoba fizyczna a osoba prawna odnoszą się do różnych podmiotów prawa, mają jednak wiele wspólnych cech, takich jak zdolność prawną, istnienie w obrocie prawnym czy możliwość posiadania majątku. Kluczowe jednak różnice pomiędzy tymi jednostkami polegają na tym, jak są one traktowane przez prawo w różnych aspektach życia oraz jakie mają zdolności do czynności prawnych, stron procesów sądowych czy odpowiedzialności karnej.

Redakcja Comarch ERP XT
Comarch jest globalnym dostawcą rozwiązań informatycznych (ERP, CRM, BI, EDI, ECM, finanse, rozwiązania chmurowe i wiele innych). Oprogramowania Comarch dedykowane są dla średnich i większych przedsiębiorstw, a także dla mikroprzedsiębiorców. Dzięki wysokim inwestycjom w badania i rozwój, Comarch oferuje kompleksową gamę innowacyjnych rozwiązań informatycznych, które są wysoko cenione przez Klientów i ekspertów.
Artykuł przypadł Ci do gustu? Warto go podać dalej!

Ostatnie wpisy

22 lutego, 2024
Czy niedostosowanie się do obowiązku KSeF może być kosztowne?
Wprowadzenie obowiązkowego stosowania Krajowego Systemu e-Faktur (KSeF) nie mogło obejść się bez możliwości stosowania p...
Czytaj więcej ➔
20 lutego, 2024
Uprawnienia w KSeF
Jedną z najważniejszych kwestii w KSeF pod względem praktycznym, będzie kwestia nadania odpowiednich uprawnień, czyli ok...
Czytaj więcej ➔
8 lutego, 2024
Estoński CIT - czym jest i dla kogo?
Wiesz co to estoński CIT? Może słyszałeś o nim, ale nie miałeś czasu zainteresować tym tematem? Z tego artykułu dowiesz ...
Czytaj więcej ➔

Testuj za darmo!

Pełna funkcjonalność przez 30 dni bez opłat!
Copyright Comarch SA 2024
Copyright Comarch SA 2024
crossmenuchevron-down