Sprawdź jak działa i wygląda Comarch ERP XT

Nienormowany czas pracy – co to znaczy?

24 sierpnia, 2023
Redakcja Comarch ERP XT
Nienormowany czas pracy – co to znaczy?
Pod pojęciem nienormowany czas pracy, obok większej elastyczności w kwestii dotyczącej czasu, w jakim mają być zrealizowane zadania, kryje się wiele istotnych aspektów, o których powinni wiedzieć zarówno pracodawcy, jak i pracownicy, rozważający taką formę współpracy. O co dokładnie tutaj chodzi? Jakie są ramy prawne tego typu zatrudnienia? Kiedy się ono sprawdza i jak wygląda w praktyce? W niniejszym artykule wszystkiego się dowiesz!
Zanim wyjaśnimy, czym jest nienormowany czas pracy, warto zapoznać się z ogólną definicją czasu pracy. W podstawowym ujęciu czas pracy wyznacza ramy czasowe, w których pracodawca wymaga od pracownika gotowości do realizacji zadań zawodowych. W tym czasie pracownik musi pozostać do dyspozycji pracodawcy w zakładzie pracy lub w innym miejscu, w którym wykonana ma być praca.

Przy czym w przypadku zatrudnienia na etacie do czasu pracy zaliczane są również różnego rodzaju przerwy przewidziane ustawowo, takie jak:
Odpoczynek dobowy – każdy pracownik ma prawo do 11-godzinnego nieprzerwanego odpoczynku od pracy w ciągu doby.
Odpoczynek tygodniowy – w każdym tygodniu pracownik ma prawo do przynajmniej 35 godzin nieprzerwanego odpoczynku (w niektórych przypadkach może być krócej, nie mniej jednak niż 24 godziny).
Przerwę w pracy – w przypadku zadaniowego czasu pracy pracownikowi także przysługuje prawo do 15 minutowej przerwy, jeśli w danym dniu przepracował minimum 6 godzin. Pracodawca nie może w takiej sytuacji ignorować tego prawa.
Co do podstawowego wymiaru czasu pracy wynosi on 8 godzin dziennie i przeciętnie 40 godzin tygodniowo, w pięciodniowym tygodniu pracy (nie licząc przypadków uzasadnionych rodzajem pracy np. w służbach ratowniczych czy ochronie zdrowia). Jak do tego wszystkiego ma się nienormowany czas pracy?

Co oznacza nienormowany czas pracy

Istnieją sytuacje, kiedy realizacja zadań ze względu na organizację pracy, jej specyficzny rodzaj albo miejsce jej wykonania nie mieści się w ramach standardowego czasu pracy. Tym samym zachodzą okoliczności, w których trudno jest ująć rozpoczęcie czasu pracy i jego zakończenie w sztywno określone ramy. Takie rozwiązanie po prostu się nie sprawdza i jest bezcelowe. Wtedy w trakcie wykonywania pracy może być stosowany system zadaniowego czasu pracy, określany potocznie jako nienormowany czas pracy. Dzięki niemu pracownik może realizować zadania w dowolnych godzinach, poprzez samodzielną organizację pracy i ustalanie jej harmonogramu.

W jakich sytuacjach można zastosować nienormowany czas pracy

O tym, kiedy można wprowadzić nienormowany czas pracy, mówi dokładnie art. 140 Kodeksu pracy. Według niego możliwość taka przewidziana jest w uzasadnionych przypadkach, w których rodzaj pracy lub jej organizacja albo miejsce jej wykonywania uzasadnia stosowanie systemu zadaniowego czasu pracy. Pole do wykorzystania tego typu systemu jest zatem niezwykle szerokie.

Przy czym wbrew pozorom zadaniowy czas pracy nie jest samowolką, ponieważ pracodawca i pracownik muszą dokładnie określić ramy współpracy w systemie nienormowanego czasu pracy z uwzględnieniem takich elementów jak:

ustalenie czasu niezbędnego do wykonania powierzonych zadań, tak, aby ich realizacja była możliwa,
przestrzeganie ustawowego czasu pracy wynikającego z norm określonych w art. 129 Kodeksu pracy.

W ten sposób zadaniowy czas pracy pomimo swojej elastycznej formy musi jasno i precyzyjnie określać zakres obowiązków z uwzględnieniem czasu, jaki jest potrzebny na ich realizację w taki sposób, aby było to wykonalne w ustawowym czasie pracy.

Kiedy i komu sprawdza się nienormowany czas pracy

Jak już wcześniej wspomniano, nienormowany czas pracy sprawdza się najlepiej w sytuacjach, kiedy trudno jest określić początek i koniec realizacji zadania. Wpływać na to może zarówno sama specyfika pracy, jak i szereg czynników zewnętrznych i procesów o charakterze zmiennym, które są trudne do przewidzenia.

W tym drugim przypadku równie dobrze może być to pogoda, jaki i wiele innych uwarunkowań – w tym zależność realizacji zadania od szeregu elementów znajdujących się poza kontrolą pracownika, takich jak termin dostawy towaru czy otrzymania dokumentów potrzebnych do wykonania powierzonych zadań.

W praktyce zadaniowy czas pracy jest zatem systemem, w którym pracownik jest rozliczany za realizację zadań, które ma po prostu zrobić w ustawowym wymiarze czasu pracy, jednak bez odgórnego wyznaczenia ram czasowych, w jakich ma tę pracę wykonywać. Liczy się tutaj zatem przede wszystkim efektywność. Przy czym mamy w tym przypadku do czynienia ze standardową umową o pracę, a nie umową cywilno-prawną typu umowa o dzieło czy umowa zlecenie. Tym samym pracownikowi przysługują wszystkie przywileje z tytułu umowy o pracę.

Nienormowany czas pracy w przypadku kierownika

Zarządzanie firmą lub zakładem pracy w imieniu pracodawcy jest szczególną funkcją, która podlega specjalnym regulacjom w kwestii wymiaru czasu pracy. Dlatego też różnego rodzaju kierowników czy menadżerów obejmuje nienormowany czas pracy. Dzięki temu grafik kierownika czy menadżera może być o wiele bardziej elastyczny. Przy czym nadal trzeba przestrzegać norm czasu pracy, jakie są określone ustawowo, czyli 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w tygodniu, w pięciodniowym tygodniu pracy, w przyjętym okresie rozliczeniowym.

Z drugiej jednak strony według przepisów nienormowany czas pracy osób zarządzających firmą nie przewiduje możliwości ubiegania się o zapłatę z tytułu pracy w godzinach nadliczbowych. Możliwe jest to tylko wtedy, gdy praca w godzinach nadliczbowych miała miejsce w niedzielę lub święto i kierownik nie otrzymał z tego tytułu innego dnia wolnego od pracy. W tej sytuacji przysługuje mu wynagrodzenie za godziny nadliczbowe wraz ze 100-procentowym dodatkiem. Poniżej znajdziesz praktyczne przykłady, w których ukazane jest to, kiedy kierownikowi będzie przysługiwać wynagrodzenie za przepracowane nadgodziny, a kiedy nie.

Przykład I: 

Tomasz jest kierownikiem sklepu i sprawuje pieczę nad pracą zespołu pracowników. W sklepie nastąpiła niestety poważna awaria hydrauliczna. Tomasz musiał przyjechać w niedzielę do sklepu, aby zabezpieczyć towar i zorganizować naprawę. Spędził w sklepie 4 godziny. W tej sytuacji Tomaszowi należy się cały dzień wolnego. Jeśli pracodawca nie jest w stanie zagwarantować takiego dnia w ustawowo określonym czasie, to musi wypłacić Tomaszowi rekompensatę w postaci wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych wraz z dodatkiem.
Przykład II: 

Ważna dostawa towaru do sklepu, którego kierownikiem jest Tomasz, została opóźniona z powodu problemów drogowych. Jest to zwykły dzień pracy – środa. Pracodawca zobligował wcześniej Tomasza do osobistego odbioru dostawy. Tomasz musiał spędzić w pracy 3 godziny dłużej niż ustawowy czas pracy. Z tego tytułu nie przysługuje mu jednak dodatkowe wynagrodzenie za nadgodziny.
Warto jeszcze zaznaczyć, kto się kwalifikuje według przepisów do grona osób, które można określić jako kierownik / menadżer. W ogólnym ujęciu jest to kadra kierownicza, czyli pracownicy, którzy kierują zespołem innych pracowników wyodrębnionej organizacyjnie jednostki, wydając im polecenia dotyczące pracy, równocześnie organizując swoją własną pracę. Ponadto przepisy dotyczące kierowników obejmują również głównych księgowych firmy.

Zadaniowy czas pracy – jakie grupy zawodowe?

Nienormowany czas pracy to rozwiązanie, które znajduje zastosowanie wielu różnego rodzaju branżach, obejmując nie tylko stanowiska stricte kierownicze. Z zadaniowego systemu czasu pracy korzystają często takie grupy zawodowe jak prawnicy, architekci, pośrednicy nieruchomości, dziennikarze, przedstawiciele handlowi, kierowcy czy psychologowie. Na tym jednak nie koniec! Tego typu system pracy może być stosowany w obsłudze klienta, usługach serwisowych czy branży IT.

Jest to zatem rozwiązanie, które sprawdza się wszędzie tam, gdzie zachodzi konieczność realizacji zadań zawodowych w trudnych do przewidzenia godzinach. Zadaniowy system pracy pozwala na wygodne i elastyczne dostosowanie godzin pracy do specyficznych potrzeb i warunków. System ten sprawdza się również w przypadku prac koncepcyjnych, wymagających kreatywności i swobody twórczej.

Nienormowany czas pracy – obowiązki pracodawcy

Jednym z najważniejszych obowiązków pracodawcy zatrudniającego pracownika w systemie zadaniowego czasu pracy jest przede wszystkim wyznaczenie pracownikowi zakresu zadań w taki sposób, aby mógł je wykonać w ustawowym czasie pracy. W innym przypadku pojawi się niezwykle problematyczna kwestia rozliczania godzin nadliczbowych w nienormowanym czasie pracy, o czym więcej będzie jeszcze poniżej.

Poza tym pracodawca ma wobec pracownika zatrudnionego w systemie zadaniowego czasu pracy takie same obowiązki jak w przypadku każdego innego etatowego pracownika. Tym samym musi mu zapewnić odpowiednie warunki pracy, narzędzia, terminową wypłatę wynagrodzenia itd.

Nienormowany czas pracy a zapłata za nadgodziny

W przypadku nienormowanego czasu pracy pojawia się często kwestia tego, czy pracodawca ma zapłacić pracownikowi za pracę poza normalnymi godzinami pracy. Jest to dość problematyczny temat, ponieważ z założenia zadaniowy czas pracy charakteryzuje się tym, że bardzo trudno jest prowadzić w takiej sytuacji ewidencję czasu pracy w aspekcie ilości godzin przepracowanych w ciągu doby. Pracownik nie ma bowiem narzuconego jako takiego harmonogramu i nie ma obowiązku podpisywania listy obecności. Przy czym udowodnienie nadgodzin przez pracownika jest jeszcze trudniejsze wtedy, gdy realizuje on powierzone zadania poza siedzibą firmy.

Ponadto należy również wziąć pod uwagę to, że decydując się na taki system pracy, pracodawca i pracownik powinni wcześniej bardzo dokładnie ustalić zakres obowiązków z uwzględnieniem możliwości ich realizacji w ustawowym czasie pracy. Co jednak w sytuacji, gdy takie nadliczbowe godziny pracy jednak się pojawią?

Jak rozliczać nadgodziny przy nienormowanym czasie pracy

Rozliczenie nadgodzin w nienormowanym czasie pracy jest bardzo trudne, a czasami wręcz niemożliwe. Z założenia nienormowany czas pracy ma rozliczać pracownika nie z przepracowanych godzin, a de facto z realizacji powierzonych zadań. W zadaniowym czasie pracy pracodawca nie narzuca pracownikowi tego, w jakich godzinach ma on wykonać swoją pracę. To pracownik sam układa swój harmonogram.

Może się jednak zdarzyć, że realizacja zadań w określonym ustawowo czasie okaże się niemożliwa i konieczna jest praca w godzinach nadliczbowych albo zaistnieją inne okoliczności wymagające pracy w godzinach nadliczbowych. Wtedy pracownikowi zatrudnionemu w systemie nienormowanego czasu pracy – o ile nie zajmuje on stanowiska kierowniczego – jak najbardziej przysługuje zapłata za przepracowane godziny nadliczbowe wraz z przewidzianym ustawowo dodatkiem.

Rozliczenie takich godzin nadliczbowych będzie prostsze, jeśli pracownik od razu zakomunikuje pracodawcy, że niemożliwe jest wykonanie powierzonych zadań w ustawowym czasie pracy i konieczna będzie dodatkowa praca w godzinach nadliczbowych.

Warto zaznaczyć, że praca w godzinach nadliczbowych również ma swój limit i według ogólnych zasad maksymalny czas pracy w przypadku nadgodzin nie może przekroczyć:

13 godzin na dobę
przeciętnie 48 godzin w przyjętym okresie rozliczeniowym.
150 godzin rocznie

Biorąc pod uwagę zróżnicowane potrzeby przedsiębiorstw, ustawodawca przewidział jednak możliwość indywidualnego ustalenia liczby godzin nadliczbowych. W takiej sytuacji muszą zostać one określone i ustalone w układzie zbiorowym pracy lub w regulaminie pracy albo w umowie o pracę.

Nienormowany czas pracy – nadgodziny w niedziele i święta

Pracownikowi zatrudnionemu w systemie pracy zadaniowej przysługuje prawo do rekompensaty nadgodzin przepracowanych w niedziele lub święta. W tym przypadku jest to inny dzień wolny od pracy, a jeśli nie ma możliwości ustalenia innego dnia wolnego od pracy, wtedy pracownikowi przysługuje zapłata za nadgodziny z ustawowym dodatkiem do wynagrodzenia.

Obowiązki pracownika przy zadaniowym czasie pracy

Pracownika zatrudnionego na podstawie umowy o pracę w systemie zadaniowego czasu pracy, nie licząc wyłączenia z konieczności dziennego rozliczania się z czasu pracy, obejmują takie same obowiązki, jak wszystkich innych pracowników.

Tym, na co należy szczególnie zwrócić uwagę, jest ewentualna nieobecność w pracy, a w tym przypadku brak możliwości zrealizowania danych czynności w określonym czasie. W takiej sytuacji pracownik ma obowiązek niezwłocznie poinformować pracodawcę o swojej nieobecności, a w razie dłuższej niedyspozycji, określić jej ramy czasowe. Dotyczy to zarówno nieobecności z przyczyn prywatnych, jak i zdrowotnych – gdzie w tym drugim przypadku należy dostarczyć pracodawcy zwolnienie lekarskie.

Zadaniowy czas pracy a ewidencja czasu pracy

Zadaniowy czas pracy pomimo tego, że nie obejmuje konieczności przestrzegania ściśle wytyczonych ram czasowych, tym samym nie ewidencjonuje się godzin pracy, wymaga jednak prowadzenia ewidencji czasu pracy. Nienormowany czas pracy jest jedynie formą zadaniowego sposobu rozliczania powierzonych obowiązków zawodowych, jednak pracownicy zatrudnieni w takim systemie podlegają ewidencji czasu pracy. Jest to konieczne, ponieważ na tej podstawie ustalana jest zarówno wysokość wynagrodzenia, jak i pozostałe świadczenia pracownicze.

Ewidencja czasu pracy w przypadku systemu zadaniowego obejmuje głównie takie informacje jak:

przyznane urlopy
dyżury
delegacje
nieobecności usprawiedliwione
nieobecności nieusprawiedliwione

Podsumowanie najważniejszych kwestii

Nienormowany czas pracy w ustawodawstwie określany jest jako system zadaniowego czasu pracy, gdzie nie prowadzi się ewidencji godzin pracy, a rozlicza się realizację zadań powierzonych pracownikowi. W takim przypadku to pracownik samodzielnie planuje harmonogram swojej pracy, kończąc ją i zaczynając w najbardziej dogodnym czasie. W ten sposób pracownik zyskuje dużą autonomię i elastyczny grafik. Pracodawca natomiast rozlicza go z wykonanej pracy.

Nienormowany czas pracy musi jednak uwzględniać normy czasu pracy określone w Kodeksie pracy. Pracownik powinien mieć możliwość realizacji swoich obowiązków w czasie nieprzekraczającym 8 godzin dziennie i przeciętnie 40 godzin tygodniowo. W przypadku nieprawidłowo wyznaczonych zadań, które wymagają większej liczby godzin lub ze względu na szczególne potrzeby pracodawcy (wyjątkowe okoliczności zaistniałe z związku z prowadzeniem działalności gospodarczej), pracownikom takim przysługuje prawo do wynagrodzenia za nadgodziny – z wyłączeniem przedstawicieli kadr zarządzających przedsiębiorstwem.

Redakcja Comarch ERP XT
Comarch jest globalnym dostawcą rozwiązań informatycznych (ERP, CRM, BI, EDI, ECM, finanse, rozwiązania chmurowe i wiele innych). Oprogramowania Comarch dedykowane są dla średnich i większych przedsiębiorstw, a także dla mikroprzedsiębiorców. Dzięki wysokim inwestycjom w badania i rozwój, Comarch oferuje kompleksową gamę innowacyjnych rozwiązań informatycznych, które są wysoko cenione przez Klientów i ekspertów.
Artykuł przypadł Ci do gustu? Warto go podać dalej!

Ostatnie wpisy

21 maja, 2024
Składka zdrowotna a zmiana formy opodatkowania
Jak zapewne wiesz, wysokość składki zdrowotnej zależy od wybranej formy opodatkowania. Pewnie już nawet przyzwyczaiłeś s...
Czytaj więcej ➔
13 maja, 2024
Dofinansowanie na rozpoczęcie działalności – najważniejsze informacje
Jeżeli jesteś osobą bezrobotną i myślisz o rozpoczęciu działalności gospodarczej, pamiętaj, że możesz uzyskać wsparcie n...
Czytaj więcej ➔
29 kwietnia, 2024
Czy rejestracja do VAT-EU dotyczy Ciebie?
Czym jest VAT-UE? Czy muszę się rejestrować do transakcji wewnątrzunijnych, skoro jestem zwolniony podmiotowo? Po co mi ...
Czytaj więcej ➔

Testuj za darmo!

Pełna funkcjonalność przez 30 dni bez opłat!
Copyright Comarch SA 2024
Copyright Comarch SA 2024
crossmenuchevron-down